หน้าหลัก

Print this page Print this page  |  Send this page Send this page  |  export to PDF Export to PDF

บทความพิเศษ
ความมั่นคงของมนุษย์ในอาเซียน

23 กันยายน 2015 (จำนวนคนอ่าน 6716)
 
โดย พนารัช ปรีดากรณ์
 
 
ความท้าทายประการหนึ่งที่สำคัญเมื่อสมาชิกอาเซียนก้าวเข้าสู่ประชาคมการเมืองและความมั่นคงอาเซียนก็คือ ประเด็นเรื่องความมั่นคงของมนุษย์ โดยคำ ๆ นี้มิใช่ว่าจะสามารถทำความเข้าใจได้โดยง่ายว่ามีความหมายอย่างไร ในที่นี้ขอเริ่มต้นด้วยการทำความเข้าใจความหมายคำว่าความมั่นคงของมนุษย์ก่อนในเบื้องต้น
 
กรอบแนวคิดว่าด้วยความมั่นคงของมนุษย์ (Human Security) ซึ่งเป็นแนวคิดใหม่ที่เสนอเป็นระเบียบวาระโลก ปรากฏในรายงาน "การพัฒนามนุษย์ ค.ศ.1994" ของสำนักงานโครงการพัฒนาแห่งสหประชาชาติ (UNDP) เป็นแนวคิดที่ยึดประชาชนเป็นศูนย์กลางซึ่งนับเป็นความพยายามที่จะให้คำจำกัดความของความมั่นคง โดยให้เกิดการปรับเปลี่ยนแนวคิดด้านความมั่นคง จากเดิมที่สนใจถึงความมั่นคงของชาติอันประกอบด้วยรัฐและดินแดน มาให้ความสำคัญต่อความมั่นคงของประชาชนในฐานะองค์ประกอบพื้นฐานของชาติ โดยได้กล่าวถึง "ความมั่นคงของมนุษย์ (Human Security)” ใน 2 เรื่องด้วยกัน คือ เสรีภาพจากความกลัว (Freedom from fear) และเสรีภาพจากความต้องการ (Freedom from want) และในระยะหลัง ๆ ได้กล่าวถึงการเผชิญหน้ากับความไม่มั่นคงรูปแบบใหม่ภายใต้โลกาภิวัตน์ 7 ด้านด้วยกัน คือ
 
(1) ความผันผวนทางการเงินและความไม่มั่นคงทางเศรษฐกิจ
(2) ความไม่มั่นคงทางอาชีพและรายได้
(3) ความไม่มั่นคงทางสุขภาพ
(4) ความไม่มั่นคงทางวัฒนธรรม
(5) ความไม่มั่นคงส่วนบุคคล เช่น การเผชิญกับอาชญากรรม การค้ายาเสพติด และการค้ามนุษย์
(6) ความไม่มั่นคงทางสิ่งแวดล้อม และ
(7) ความไม่มั่นคงทางการเมืองและชุมชน ได้แก่ การเกิดความตึงเครียดทางสังคม เช่น ในรูปของสงครามระหว่างประเทศ สงครามกลางเมือง
 
ซึ่งความไม่มั่นคงทั้ง 7 ด้านนี้จะส่งผลต่อเสถียรภาพทางการเมืองและความเป็นปึกแผ่นของชุมชน ในรายงานดัชนีความมั่นคงของมนุษย์ (Human Security Index : HSI) ได้กล่าวถึงดัชนีความมั่นคงของมนุษย์ที่มีความกว้างขึ้น ซึ่งมีองค์ประกอบในเรื่องของการคุ้มครองและการได้ประโยชน์จากความหลากหลาย (Protection of, and benefitting from, diversity) สันติภาพ (Peace) การคุ้มครองด้านสิ่งแวดล้อม (Environmental protection) เสรีภาพจากการคอรัปชั่น (Freedom from corruption) และการเสริมแรงทางด้านข้อมูลข่าวสาร (Information Empowerment)
 
จากการศึกษาและนำเสนอค่าดัชนีความมั่นคงของมนุษย์ (HSI) ของ 232 ประเทศ ในปี 2554 โดยใช้เกณฑ์ความมั่นคง (หรือไม่มั่นคง) รูปแบบใหม่ 7 ด้าน ตามเกณฑ์ของสำนักงานโครงการพัฒนาแห่งสหประชาชาติ (UNDP) ที่ใช้เกณฑ์ร้อยละในการให้คะแนนพบว่า ในส่วนของประชาชนอาเซียนประเทศที่มีค่าคะแนนความมั่นคงของมนุษย์อันดับที่ 1-4 ได้แก่ สิงคโปร์ (ร้อยละ 80) เป็นอันดับที่ 47 ของโลก บรูไน (ร้อยละ 61) เป็นอันดับที่ 91 ของโลก มาเลเซีย (ร้อยละ 58) เป็นอันดับที่ 98 ของโลก ไทย (ร้อยละ 56) เป็นอันดับที่ 103 ของโลก
 
ซึ่งเมื่อจำแนกประเทศอาเซียนออกเป็นกลุ่ม ๆ ตามค่า HSI พบว่า ประเทศที่ผ่านเกณฑ์ร้อยละ 50 มีเพียง 4 ประเทศดังกล่าว และอีก 6 ประเทศมีค่า HSI ที่อยู่ในระดับต่ำ คือ เวียดนาม อินโดนีเซีย และลาว (ร้อยละ 30-35) ฟิลิปปินส์และเมียนมา (ร้อยละ 22-23) และประเทศที่มีความมั่นคงของมนุษย์ในภาพรวมต่ำที่สุดในอาเซียนคือกัมพูชา (ร้อยละ 16) เมื่อจำแนกตัวชี้วัดเป็นรายด้านพบว่า ในด้านเศรษฐกิจวัดจากผลิตภัณฑ์มวลรวมประชาชาติต่อหัว (GNP) โดยสิงคโปร์เป็นอันดับ 1 ในอาเซียน (ร้อยละ 99) ตามมาด้วยบรูไน (ร้อยละ 97) มาเลเซีย (ร้อยละ 63) และไทย (ร้อยละ 51)
 
ในด้านการกระจายรายได้ พบว่า มาเลเซียกับไทยยังมีปัญหาการกระจายรายได้ของประชากรค่อนข้างมาก มาเลเซียที่มีคนจนเพียงร้อยละ 2.3 แต่มีความเหลื่อมล้ำทางเศรษฐกิจมากที่สุดในอาเซียน คือร้อยละ 46.2 ส่วนไทยมีคนจนเพียงร้อยละ 4.6 มีความเหลื่อมล้ำด้านเศรษฐกิจร้อยละ 40 ในขณะที่ฟิลิปปินส์มีคนยากจนถึงร้อยละ 41.5 และมีความเหลื่อมล้ำทางเศรษฐกิจร้อยละ 43
 
ในด้านอาหาร ใช้ดัชนีความมั่นคงทางอาหารโลก (GFSI) ปี 2555 ในภาพรวม มาเลเซีย (ร้อยละ 70) ไทย (ร้อยละ 58) และเวียดนาม (ร้อยละ 49) อยู่ในเกณฑ์ที่มีความมั่นคงพอสมควร ส่วนกัมพูชา เมียนมา และลาว เป็นประเทศที่มีความเสี่ยงด้านการขาดแคลนอาหารสูง
 
ในด้านสุขภาพ ประเทศไทยมีประชากรเพียงร้อยละ 0.8 เท่านั้นที่ไม่มีหลักประกันการคุ้มครองทางสังคม ในขณะที่ลาว กัมพูชา และฟิลิปปินส์ มีประชากรที่ไม่ได้รับหลักประกันคุ้มครองใด ๆ ในระดับร้อยละ 98.3 ร้อยละ 96.8 และร้อยละ 92.5 ตามลำดับ ส่วนมาเลเซียมีประชากรที่ไม่มีหลักประกันคุ้มครองใด ๆ มากถึงร้อยละ 85
 
ในด้านความมั่นคงส่วนบุคคล ไทยมีการตายจากอุบัติเหตุบนท้องถนนสูงที่สุดในอาเซียน (38.1 คนต่อประชากร 1 แสนคน) รองลงมาคือมาเลเซีย (25 คนต่อประชากร 1 แสนคน) และเวียดนาม (24.7 คน ต่อประชากร 1 แสนคน) สำหรับสิงคโปร์มีคนเสียชีวิตจากอุบัติเหตุทางถนนน้อยที่สุด (5.1 คนต่อประชากร 1 แสนคน) ความมั่นคงส่วนบุคคลที่วัดจากสถิติการเสียชีวิตจากเหตุฆาตกรรมพบว่า สูงที่สุดคือเมียนมา (10.7 คนต่อประชากร 1 แสนคน) ตามมาด้วยอินโดนีเซีย (8.1 คนต่อประชากร 1 แสนคน) ฟิลิปปินส์ (5.4 คนต่อประชากร 1 แสนคน) และไทย (4.8 คนต่อประชากร 1 แสนคน) โดยสิงคโปร์เป็นประเทศที่มีเหตุฆาตกรรมต่ำที่สุด (0.3 คนต่อประชากร 1 แสนคน)
 
ในด้านความมั่นคงทางชุมชน ใช้ดัชนีความสงบสุขโลก (GPI) ปี 2555 มาเลเซียเป็นประเทศที่สงบสุขที่สุดในอาเซียน (ร้อยละ 88) รองลงมาคือสิงคโปร์ (ร้อยละ 86) เวียดนาม (ร้อยละ 79) ไทยอยู่ในอันดับ 8 ของอาเซียน (ร้อยละ 21) โดยมีเมียนมารั้งท้ายเป็นประเทศที่มีความสงบสุขน้อยที่สุดในภูมิภาค (ร้อยละ 13)
 
ในด้านสิทธิและการเมือง ใช้ดัชนีความไม่เท่าเทียมทางเพศ (ชาย-หญิง) ที่หมายถึงทั้งด้านสุขภาพ การทำงาน การศึกษาและการเมืองพบว่า สิงคโปร์เป็นประเทศที่มีความเสมอภาคทางเพศมากที่สุด (ร้อยละ 92) รองลงมาคือมาเลเซีย (ร้อยละ 72) เวียดนาม (ร้อยละ 68) และไทย (ร้อยละ 56) ส่วนประเทศที่มีความไม่เสมอภาคทางเพศมากที่สุดในอาเซียนคืออินโดนีเซีย (ร้อยละ 29)
 
ด้านเสรีภาพในการแสดงออกของประชากรอย่างปลอดภัยและมั่นคงในชีวิต ในกลุ่มประเทศอาเซียนจัดอันดับเพียง 6 ประเทศ (ไม่รวมบรูไน เวียดนาม กัมพูชาและลาว) พบว่า เมียนมามีเสรีภาพต่ำสุด (ร้อยละ 2) ในขณะที่มาเลเซีย (ร้อยละ 20) อินโดนีเซีย (ร้อยละ 33) ฟิลิปปินส์ (ร้อยละ 46) ไทย (ร้อยละ 54) สิงคโปร์ (ร้อยละ 69) ซึ่งจัดได้ว่าประเทศในภูมิภาคนี้มีคะแนนที่ค่อนข้างน้อยจนถึงระดับปานกลางเท่านั้น
 
ด้านสิ่งแวดล้อม พบว่า สิงคโปร์มีปัญหาด้านสิ่งแวดล้อมและพลังงานมากที่สุดในอาเซียน เพราะมีพื้นที่ป่าน้อยและต้องนำเข้าพลังงานสูงถึงร้อยละ 99 ของปริมาณการใช้ทั้งประเทศ เช่นเดียวกับฟิลิปปินส์ที่มีพื้นที่ป่าน้อยและนำเข้าพลังงานร้อยละ 42 ส่วนไทยเป็นประเทศที่มีปัญหาสิ่งแวดล้อมและพลังงานเป็นอันดับ 3 วัดจากพื้นที่ป่าที่เหลือน้อยลงมาก และต้องนำเข้าพลังงานถึงร้อยละ 40 ของประมาณการใช้ทั้งประเทศ
 
ที่กล่าวมาทั้งหมดนี้มีข้อสังเกตคือ หากประชาชนอาเซียนยังมีความแตกต่างในความมั่นคงของมนุษย์ ตามค่าดัชนีชี้วัดดังที่กล่าวมาแล้ว การรวมกันเป็นประชาคมการเมืองและความมั่นคงอาเซียนที่มีเป้าหมายให้ประชาชนอาเซียนมีความมั่นคงของมนุษย์จะมีการแก้ไขปัญหาด้านต่าง ๆ อย่างไร เพื่อที่จะยกระดับความมั่นคงของมนุษย์ให้เพิ่มขึ้น ทั้งยังต้องลดช่องว่างความแตกต่างในความมั่นคงของมนุษย์ลงด้วย
 
 
ส่วนอาเซียน สำนักการประชาสัมพันธ์ต่างประเทศ
กรมประชาสัมพันธ์

กรมประชาสัมพันธ์ เลขที่ 9 ซอยอารีย์สัมพันธ์ ถนนพระราม6 เขตพญาไท กรุงเทพฯ 10400
Tel.02 618 2323 ต่อ1719, 1723 Fax. 02 618 2372 E-mail:  aseanthai@hotmail.com


จำนวนผู้เยี่ยมชมเว็บไซต์