หน้าหลัก

Print this page Print this page  |  Send this page Send this page  |  export to PDF Export to PDF

บทความพิเศษ
แนวทางการสร้างอัตลักษณ์ของประชาคมสังคมและวัฒนธรรมอาเซียน

25 สิงหาคม 2015 (จำนวนคนอ่าน 28031)

โดย สันติพจน์ กลับดี
 
 
หนึ่งในคุณลักษณะของประชาคมสังคมและวัฒนธรรมอาเซียนคือการสร้างอัตลักษณ์อาเซียน ซึ่งได้ระบุไว้ในแผนงานการจัดตั้งประชาคมอาเซียน (ค.ศ.2009-2015) ว่า "อัตลักษณ์อาเซียน เป็นพื้นฐานด้านผลประโยชน์ของภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ โดยเป็นตัวตนร่วมกัน จารีต ค่านิยม และความเชื่อ รวมทั้งความปรารถนาในฐานะประชาคมอาเซียน อาเซียนจะส่งเสริม ตระหนัก และมีค่านิยมร่วมกันในความเป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน ท่ามกลางความแตกต่างในทุกชั้นของสังคม”
 
จากข้อความข้างต้น ผู้เขียน (ซึ่งไม่ค่อยแน่ใจในความหมายของแต่ละคำ) เริ่มตั้งคำถามว่า คนทั่วไปจะมีความรู้ ความเข้าใจ คำต่าง ๆ ที่ปรากฏอยู่มากน้อยแค่ไหน (เช่น อัตลักษณ์ จารีต ค่านิยม ความเชื่อ) ว่า คำเหล่านี้เกี่ยวข้องกับคำบางคำที่ได้ยินกันบ่อย ๆ บ้างหรือไม่ เช่น อัตลักษณ์กับเอกลักษณ์ เหมือนกันหรือต่างกันอย่างไร จารีตกับประเพณีเป็นสิ่งเดียวกันหรือไม่ ค่านิยมกับทัศนคติแตกต่างกันอย่างไร หลังจากไปหาความรู้มาพบว่าแต่ละคำมีความหมายพอสรุปได้ ดังนี้
 
1. อัตลักษณ์ หมายถึง คุณลักษณะเฉพาะตัว ซึ่งเป็นตัวบ่งชี้ของลักษณะเฉพาะของบุคล สังคม ชุมชน หรือประเทศ เช่น เชื้อชาติ ภาษา วัฒนธรรมท้องถิ่น และศาสนา เป็นต้น
 
2. จารีต หมายถึง แบบแผนการประพฤติปฏิบัติที่สืบต่อกันมานาน มักถือเป็นกฎหรือระเบียบของสังคมและเกี่ยวข้องกับศีลธรรม ถ้าไม่ปฏิบัติตามจะถูกสังคมตั้งข้อรังเกียจหรือมีบทลงโทษ เช่น เรื่องของความซื่อสัตย์ต่อคู่ครอง เป็นต้น
 
3. ค่านิยม หมายถึง แนวคิดที่บุคคลในสังคมยึดถือเป็นเครื่องตัดสินใจและกำหนดการกระทำของตนเอง เช่น ความมีระเบียบวินัย เป็นต้น
 
4. ความเชื่อ หมายถึง ความรู้สึกนึกคิดของคนในสังคมที่ยึดมั่นและยอมรับในสิ่งใดสิ่งหนึ่ง โดยจะเป็นสิ่งที่มีเหตุผลหรือไม่ก็ได้ เช่น ความเชื่อเรื่องนรก-สวรรค์ เป็นต้น
 
จากความหมายและตัวอย่างที่กล่าวมาทำให้พอจะเข้าใจต่อไปได้ว่า การสร้างอัตลักษณ์อาเซียน คือ การแสดงถึงความแตกต่างของอาเซียนกับประชาคมอื่นในส่วนที่เกี่ยวกับเชื้อชาติ ภาษา วัฒนธรรมท้องถิ่น ศาสนาและอื่น ๆ ข้อปฏิบัติของสังคม ค่านิยมที่เป็นลักษณะเฉพาะ รวมถึงการแสงความรู้สึกนึกคิดที่สะท้อนถึงความเป็นประชาชนอาเซียน (ทำนองนั้น)
 
อย่างไรก็ตาม เนื่องจากกำลังสนใจเฉพาะเสาของประชาคมสังคมและวัฒนธรรมอาเซียน ในที่นี้จึงเน้นการกล่าวถึงการสร้างอัตลักษณ์ในส่วนของประชาคมสังคมและวัฒนธรรมอาเซียนเป็นสำคัญ เพื่อให้การสร้างอัตลักษณ์ของประชาคมสังคมและวัฒนธรรมอาเซียนมีความเป็นได้ยิ่งขึ้น อาจเริ่มจากการสำรวจจารีต ค่านิยม ความเชื่อเสียก่อนว่า ในบรรดาประเทศสมาชิกอาเซียนทั้งหมด มีจารีต ค่านิยม และความเชื่อใดที่สอดคล้องต้องกันในหลาย ๆ ประเทศบ้าง มีจารีต ค่านิยม และความเชื่อใดที่ขัดแย้งกันในแต่ละประเทศบ้าง รวมถึงมีจารีต ค่านิยม และความเชื่อใดที่แตกต่างกันอย่างสิ้นเชิงในแต่ละประเทศบ้าง ซึ่งผลการสำรวจนี้จะช่วยให้เห็นภาพที่ชัดเจนว่าอัตลักษณ์ร่วมของประชาคมสังคมและวัฒนธรรมอาเซียนมีอะไรบ้าง ขัดแย้งกัน และแตกต่างกันในเรื่องใดบ้าง โดยในส่วนที่เป็นอัตลักษณ์ร่วมกันนั้นก็ย่อมเป็นอัตลักษณ์ของประชาคมสังคมและวัฒนธรรมอาเซียนด้วยเช่นกัน
 
ในส่วนที่สำรวจแล้วพบว่ามีความแตกต่างกัน ประชาคมอาจจะเลือกความแตกต่างทางจารีต ค่านิยม และความเชื่อบางประการของบางประเทศในด้านที่ดีและมีประโยชน์มาเผยแพร่ให้ทั่วถึงกันในประชาคมเพื่อให้กลายเป็นอัตลักษณ์ร่วมกันต่อไป เช่น เผยแพร่และส่งเสริมค่านิยมเรื่องการตรงต่อเวลาซึ่งเป็นอัตลักษณ์ของบางประเทศให้กับประเทศอื่น ๆ ที่ยังไม่ให้ความสำคัญกับเรื่องนี้ให้ทุกประเทศในประชาคมเห็นประโยชน์และความจำเป็นของการตรงต่อเวลาและนำไปปฏิบัติร่วมกันทั้งประชาคม เป็นต้น และในที่สุดการตรงต่อเวลาก็จะเป็นอีกหนึ่งอัตลักษณ์ของประชาคมไปได้ ในขณะเดียวกันก็ต้องช่วยกันหาหนทางจำกัดจารีต ค่านิยม และความเชื่อที่ขัดแย้งกันในส่วนที่ไม่เกิดประโยชน์ไม่ให้แพร่กระจายไปในประเทศสมาชิกเพื่อป้องกันไม่ให้กลายเป็นอัตลักษณ์ที่ไม่พึงประสงค์ของประชาคมอาเซียนต่อไป
 
นอกจากนี้ ประชาคมสังคมและวัฒนธรรมอาเซียนอาจร่วมมือกันสร้างพื้นที่ให้ประชาชนอาเซียนมีส่วนร่วมในการสร้างอัตลักษณ์ไปด้วยกัน เช่น ร่วมกันจัดตั้งสถาบันเสริมสร้างอัตลักษณ์ประชาคมสังคมและวัฒนธรรมอาเซียน และเปิดโอกาสให้ประชาชนจากทุกประเทศได้ใช้ชีวิตร่วมกันในสถาบันภายในระยะเวลาที่เหมาะสม เพื่อสร้างบรรยากาศการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ทางสังคมและวัฒนธรรมระหว่างกัน และไม่เฉพาะในเรื่องของจารีต ค่านิยม และความเชื่อเท่านั้น แต่รวมถึงทุกด้านที่เกี่ยวกับมิติทางสังคมและวัฒนธรรม ซึ่งการสร้างพื้นที่ในลักษณะนี้จะช่วยให้ประชาชนจากประเทศต่าง ๆ มีความเข้าใจซึ่งกันและกัน ยอมรับในอัตลักษณ์ที่แตกต่างระหว่างกันมากขึ้น และอาจจะเกิดลักษณะเฉพาะกลุ่มบางอย่างจากการรวมตัวกันของประชาชนจากหลาย ๆ ประเทศที่จะพัฒนาต่อยอดไปเป็นอัตลักษณ์ใหม่ ๆ ของประชาคมได้อีกด้วย
 
ที่กล่าวมาเป็นอีกทางเลือกหนึ่งในการสร้างอัตลักษณ์ของประชาคมสังคมและวัฒนธรรมอาเซียน ซึ่งจะเป็นส่วนสนับสนุนให้ประชาคมอาเซียนบรรลุการมีหนึ่งอัตลักษณ์ ตามคำขวัญอาเซียน (ASEAN’s motto) ที่ว่า หนึ่งวิสัยทัศน์ (One Vision) หนึ่งอัตลักษณ์ (One Identity) หนึ่งประชาคม (One Community) ได้มากยิ่งขึ้น
 
 
 
ส่วนอาเซียน สำนักการประชาสัมพันธ์ต่างประเทศ
กรมประชาสัมพันธ์

กรมประชาสัมพันธ์ เลขที่ 9 ซอยอารีย์สัมพันธ์ ถนนพระราม6 เขตพญาไท กรุงเทพฯ 10400
Tel.02 618 2323 ต่อ1719, 1723 Fax. 02 618 2372 E-mail:  aseanthai@hotmail.com


จำนวนผู้เยี่ยมชมเว็บไซต์