หน้าหลัก

Print this page Print this page  |  Send this page Send this page  |  export to PDF Export to PDF

บทความพิเศษ
แพทย์-พยาบาลข้อจำกัดในการเปิดเสรีอาเซียน

19 มกราคม 2015 (จำนวนคนอ่าน 1927)

การถูกจำกัดบทบาทหน้าที่ของแพทย์ต่างชาติ การต้องถือสัญชาติของประเทศปลายทาง และความยาก ในการสอบใบประกอบวิชาชีพ เป็นที่ทราบกันว่า ประเทศไทยได้เข้าร่วมเป็นส่วนหนึ่งของสมาคมประชาชาติแห่งเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ หรือที่เรียกโดยย่อว่า "อาเซียน" ซึ่งจัดตั้งขึ้นเมื่อวันที่ 8 สิงหาคม พ.ศ. 2510 นั้น ประกอบด้วยประเทศสมาชิก 10 ประเทศ คือ ไทย อินโดนีเซีย มาเลเซีย ฟิลิปปินส์ สิงคโปร์ บรูไน ลาว เมียนมา กัมพูชา และเวียดนาม

โดยกำลังอยู่ระหว่างการพัฒนายกระดับความร่วมมือสู่การเป็นประชาคมอาเซียน (ASEAN Community : AC) ภายในปี พ.ศ. 2558 ประกอบด้วยประชาคมเศรษฐกิจอาเซียน (ASEAN Economic Community : AEC) ประชาคมสังคมและวัฒนธรรมอาเซียน (ASEAN Social and Cultural Community : ASCC) และประชาคมความมั่นคงอาเซียน (ASEAN Security Community : ASC) ตามแถลงการณ์ผู้น้าอาเซียน Bali Concord II เมื่อปี 2546 และวิสัยทัศน์อาเซียน 2020 (พ.ศ. 2563)

ซึ่งประเทศไทยและประเทศสมาชิกอาเซียนอื่น ๆ ทั้งหมดได้ร่วมกันกำหนดเป้าหมายที่จะก้าวสู่ประชาคมเศรษฐกิจอาเซียนในปีหน้านี้เพื่อเสริมสร้างความแข็งแกร่งทางเศรษฐกิจ และเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันในเวทีการค้าโลก การผลิตบุคลากรในการให้บริการสุขภาพ เกี่ยวข้องกับการเปิดเสรีด้านการค้าบริการ ในกรอบความตกลงการค้าบริการของอาเซียน (ASEAN Framework Agreement in Trade and Services: AFAS) ซึ่งเป็นกรอบกติกาคร่าว ๆ ในการขยายความร่วมมือด้านการค้าบริการบางสาขาที่ช่วยเพิ่มความสามารถในการแข่งขันของประเทศสมาชิก ลดอุปสรรคด้านการค้าบริการระหว่างประเทศสมาชิก และเปิดตลาดการค้าบริการระหว่างกลุ่มเศรษฐกิจให้มากขึ้น โดยครอบคลุม
4 รูปแบบของการค้าบริการ (Mode of supply) ตามแนวทางของความตกลงการค้าบริการ (GATS)
ของ WTO ประกอบด้วย

รูปแบบที่ 1 (การให้บริการข้ามพรมแดน) ซึ่งเป็นการให้บริการจากพรมแดนของประเทศผู้ให้บริการหรือประเทศแหล่งกำเนิดไปยังพรมแดนของประเทศผู้รับบริการ หรือประเทศที่เป็นลูกค้า โดยผู้ให้บริการ
ยังคงอยู่ในประเทศแหล่งกำเนิดของตน

รูปแบบที่ 2 (การบริโภคบริการในต่างประเทศ) ซึ่งเป็นลักษณะของการที่ผู้บริโภคจากประเทศหนึ่ง
เดินทางเข้าไปรับบริการในพรมแดนของประเทศผู้ให้บริการ

รูปแบบที่ 3 (การจัดตั้งธุรกิจเพื่อให้บริการ) ซึ่งเป็นการที่ผู้ให้บริการประเภทนิติบุคคลเข้าไป ลงทุนหรือร่วมลงทุนจัดตั้งธุรกิจ เพื่อให้บริการในประเทศผู้รับบริการ หรือประเทศที่เป็นลูกค้า การจัดตั้งธุรกิจ
อาจทำในรูปแบบต่าง ๆ เช่น การจัดตั้งบริษัท การจัดตั้งสาขา การจัดตั้งส้านักงานตัวแทน เป็นต้น

รูปแบบที่ 4 (การให้บริการโดยบุคคล) ซึ่งเป็นลักษณะของการที่ผู้ให้บริการประเภทบุคคลธรรมดา
เดินทางเข้าไปให้บริการในประเทศผู้รับบริการ หรือประเทศที่เป็นลูกค้า ตามแผนดำเนินการเพื่อนำไปสู่การเป็นประชาคมเศรษฐกิจอาเซียน (AEC Blueprint)

เป้าหมายสุดท้ายสำหรับการที่ประเทศสมาชิกอาเซียนทั้งหมดจะต้องดำเนินการคือ การให้บริการรูปแบบที่ 1 และรูปแบบที่ 2 มีการยกเลิกข้อจำกัดทั้งหมด

อย่างไรก็ตาม หากมีเหตุผลจำเป็นที่จะต้องคงเงื่อนไขบางประการสำหรับสาขาบริการนั้น ๆ ก็อาจกระทำได้สำหรับการให้บริการรูปแบบที่ 3 นั้น ประเทศสมาชิกต้องเปิดให้นักลงทุนอาเซียนเข้ามาจัดตั้งธุรกิจโดยถือหุ้นได้มากขึ้นจนถึงร้อยละ 70% ซึ่งจะเปิดอย่างเป็นขั้น ๆ ซึ่งรวมถึงสาขาบริการสุขภาพซึ่งเป็นสาขาเร่งรัด นอกเหนือจากการยกเลิกข้อจำกัดการค้าบริการแบบข้ามพรมแดนและเงื่อนไขอื่น ๆ ในการจัดตั้งธุรกิจ โดยเป้าหมายในการเปิดเสรีดังกล่าวจะยังคงมีความยืนหยุ่น (Flexibility) ตามที่สมาชิกตกลงกัน

ทั้งนี้ ประเทศสมาชิกได้จัดทำตารางข้อผูกพันแล้ว โดยประเทศสมาชิกอาเซียนได้ให้ความยืดหยุ่นกับการปฏิบัติตามเป้าหมายดังกล่าวและเป็นการเปิดตลาดไม่เกินกว่าที่กฎหมายภายในประเทศของแต่ละประเทศสมาชิกกำหนดไว้โครงการวิจัยเรื่อง "การพัฒนาและการผลิตบุคลากรในการให้บริการสุขภาพเพื่อรองรับการเปิดเสรีอาเซียนภาคการค้าบริการ" ซึ่งได้รับการสนับสนุนจากส้านักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.) พบว่า ถึงแม้ว่าประเทศสมาชิกอาเซียนจะได้แสดงข้อตกลงเพื่อลดอุปสรรคของการบริการด้านสุขภาพในรูปแบบการค้าบริการแบบที่ 1-3 คือ การให้บริการข้ามพรมแดน
การบริโภคบริการในต่างประเทศ และการจัดตั้งธุรกิจเพื่อให้บริการแล้วนั้น

แต่การให้บริการในรูปแบบที่ 4 ซึ่งครอบคลุมการให้บริการโดยบุคคลธรรมดา คือ บุคลากรทางการแพทย์และพยาบาลนั้น ยังไม่มีประเทศสมาชิกอาเซียนใดลงนามแสดงข้อผูกพัน หากเพียงแต่ได้ลงนามในข้อตกลงยอมรับร่วม (Mutual Recognition Arrangements : MRA) ด้านคุณสมบัติ ในบริการด้านวิชาชีพแพทย์ เมื่อปี พ.ศ. 2551 และพยาบาล เมื่อปี พ.ศ. 2549 เพื่ออำนวยความสะดวกต่อการเคลื่อนย้ายในอนาคต

ในปัจจุบัน แนวทางการแสดงข้อผูกพันการเปิดเสรีบริการวิชาชีพด้านการแพทย์และพยาบาล และการเปิดเสรีบริการด้านการศึกษาในระดับอุดมศึกษา ซึ่งเกี่ยวข้องกับการผลิตบุคลากรระดับวิชาชีพนั้น
มีจำนวนประเทศที่แสดงข้อผูกพันใกล้เคียงกัน โดยในส่วนของการเปิดเสรีบริการวิชาชีพด้านการแพทย์และพยาบาลมี 7 ประเทศ และการเปิดเสรีบริการด้านการศึกษาในระดับอุดมศึกษามี 6 ประเทศ
จากประเทศสมาชิกอาเซียนทั้งหมด 10 ประเทศ

ในขณะที่บริการวิชาชีพด้านการแพทย์และพยาบาลมีทั้งประเทศสมาชิกที่เป็นประเทศกำลังพัฒนาและพัฒนาแล้วที่แสดงข้อผูกพันการเปิดเสรีบริการ การเปิดเสรีบริการด้านการศึกษาในระดับอุดมศึกษานั้นมีเพียงประเทศสมาชิกอาเซียนที่เป็นประเทศกำลังพัฒนาที่แสดงข้อผูกพันมี

อย่างไรก็ตาม การแสดงข้อผูกพันการเปิดเสรีการค้าบริการทั้งสำหรับบริการวิชาชีพด้านการแพทย์และพยาบาลและบริการด้านการศึกษาในระดับอุดมศึกษานั้น พบในทิศทางเดียวกันคือเน้นการเปิดเสรี
ในรูปแบบที่ 1 และรูปแบบที่ 2 มากกว่า สำหรับรูปแบบที่ 3 เห็นได้จากการที่หลายประเทศมีการระบุ
ข้อจำกัดสำหรับรูปแบบที่ 3 ในขณะเดียวกันประเทศสมาชิกอาเซียนแทบจะไม่มีการเปิดเสรีในส่วน
รูปแบบที่ 4

กล่าวโดยสรุปได้ว่า การกีดกันทางอาชีพแพทย์และพยาบาลวิชาชีพภายในประเทศของสมาชิกอาเซียนยังคงมีอยู่ อาทิ การถูกจำกัดบทบาทหน้าที่ของแพทย์ต่างชาติ การต้องถือสัญชาติของประเทศ
ปลายทาง และความยากในการสอบใบประกอบวิชาชีพ ซึ่งผู้ที่จะสอบได้นั้นจะต้องมีทั้งความรู้ ความสามารถทางการแพทย์และพยาบาลวิชาชีพ และความสามารถในการใช้ภาษาของประเทศนั้น ๆ ได้ดี ซึ่งเหล่านี้ล้วนเป็นอุปสรรคต่อการเคลื่อนย้ายของแพทย์และพยาบาลวิชาชีพในอาเซียน



พัชราวลัย วงศ์บุญสิน และคณะจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
นักวิจัยฝ่ายนโยบายชาติและความสัมพันธ์ข้ามชาติ (สกว.)
กรุงเทพธุรกิจ
 






กรมประชาสัมพันธ์ เลขที่ 9 ซอยอารีย์สัมพันธ์ ถนนพระราม6 เขตพญาไท กรุงเทพฯ 10400
Tel.02 618 2323 ต่อ1719, 1723 Fax. 02 618 2372 E-mail:  aseanthai@hotmail.com


จำนวนผู้เยี่ยมชมเว็บไซต์